حوزه/ حضرت آیتالله جوادی آملی با تأکید بر ضرورت حفظ عزت نفس و مقاومت در برابر ستم، فرمودند: امیرالمؤمنین علی (ع) میفرمایند که تنها افراد فرومایه ستم را تحمل میکنند؛ پس همواره عزیز و سرافراز باشید و هرگز ستمپذیر نباشید.
جلسه هفتگی درس اخلاق آیتالله جوادی آملی، چهارشنبه گذشته با حضور اقشار مختلف مردم در مسجد اعظم قم برگزار شد.
ایشان در این جلسه، با استناد به کلمات قصار امیرالمؤمنین علی (ع) در نهجالبلاغه، به تبیین حقیقت توحید و تأثیرات آن بر زندگی فردی و اجتماعی پرداختند. ایشان بیان داشتند که انسان موحد کسی است که آثار توحید در تمامی اعمال و ابعاد زندگیاش هویدا باشد.
معظمله ابتدا به ساختار نهجالبلاغه اشاره کردند و توضیح دادند که کلمات نورانی امیرالمؤمنین (ع) در این کتاب به صورت خطبهها، نامهها، توصیهها و کلمات قصار گردآوری شدهاند. برخی از این کلمات قصار، هرچند در خطبهها و نامهها نیز موجود بودهاند، اما سید رضی (رضواناللهتعالیعلیه) به دلیل فصاحت و بلاغتشان، آنها را به صورت جداگانه در بخش کلمات قصار نقل کرده است.
آیتالله جوادی آملی افزودند که برخی از این کلمات نورانی نیز در نامهها و منابع دیگر یافت میشوند و مطالبی که در نهجالبلاغه نیامده، در کتاب شریف «تمام نهجالبلاغه» که بنیانگذار آن زحمات فراوانی کشیده است، جمعآوری شدهاند.
ایشان با اشاره به حدیث «التوحید ثمن الجنة» (توحید بهای بهشت است)، تأکید کردند که هیچکس بدون توحید وارد بهشت نمیشود و درجات بهشت نیز به اوصاف، عقاید و اخلاق انسان بستگی دارد.
ایشان تصریح کردند که موحد تنها کسی نیست که در اعتقاد، خدا را یگانه بداند؛ بلکه کسی است که آثار توحید در اعمال و رفتارش نمایان باشد، جهان را جدای از آفرینندهاش نبیند و تمامی شئون زندگی خود را در سایه «لا حول و لا قوة إلا بالله» مشاهده کند.
آیتالله جوادی آملی خاطرنشان کردند که در نظام امامت و امت، حیات امام بر مدار توحید است. اینکه در زیارات و دعاها به ائمه (ع) عرض ادب میکنیم و برای تکتک حالات و شئون آنها سلام میدهیم، نشاندهنده این است که تمامی آثار و شئون انسان موحد، توحیدی است.
علم را با عمل زنده نگه دارید؛ علمِ بیعمل، جهل است
معظمله در بخش دیگری از سخنان خود، با تأکید بر اهمیت عمل به علم، خطاب به حوزویان فرمودند: شما با علم مأنوس هستید، مطالعه، تحقیق، تألیف، تدریس و سخنرانی دارید. همانطور که پدری به فرزندش سفارش میکند سرمایهاش را هدر ندهد، امیرالمؤمنین (ع) نیز به همه، بهویژه حوزویان، سفارش میکنند که این سرمایه علمی را هدر ندهید.
ایشان با اشاره به فرمایش امیرالمؤمنین (ع) بیان داشتند: حضرت میفرمایند: «لَا تَجْعَلُوا عِلْمَکُمْ جَهْلًا، وَ یَقِینَکُمْ شَکّاً؛ إِذَا عَلِمْتُمْ فَاعْمَلُوا، وَ إِذَا تَیَقَّنْتُمْ فَأَقْدِمُوا.» یعنی علم خود را جهل قرار ندهید. حضرت خودشان این جمله را تفسیر کردهاند که «إذا علمتم فاعملوا»؛ اگر در هر رشتهای آگاه شدید و حق برای شما روشن شد، به آن عمل کنید.
ایشان تأکید کردند: انسان باید با عمل، علم خود را زنده نگه دارد؛ زیرا عالم بیعمل، علم خود را به جهل تبدیل کرده است. دانستن اگر اثری نداشته باشد، مانند ندانستن است؛ انسان علم دارد، اما این علم برای او برکتی ندارد و آن را به جهل تبدیل کرده است.
علم و سخن انسان، نماینده شخصیت علمی است
ایشان در ادامه با اشاره به آثار علم در زندگی انسان بیان داشتند: هر آنچه از انسان صادر میشود، نشانه علم و شخصیت اوست؛ کتابی که مینویسد، نامهای که مینگارد، سخنی که میگوید و سخنرانیای که انجام میدهد، همگی پامنا موبایل نماینده علم اوست.
آیتالله جوادی آملی افزودند: حوزه نیز چنین است؛ آنچه از حوزه شنیده، دیده، گفته و نوشته میشود، اعم از تعلیم، تصنیف و سخن، نماینده اعتقادات و معارف علمی حوزه است؛ بنابراین باید مراقب بود هر سخنی گفته و هر مطلبی نوشته نشود. انسان باید در سخن گفتن، قلم زدن و رفتار اجتماعی مراقب باشد؛ هر سخنی که انسان میگوید، پیامی از سوی اوست و باید پخته و سنجیده باشد.
نگاه توحیدی به روابط اجتماعی
حضرت آیتالله جوادی آملی افزودند: ممکن است کسی نیاز علمی داشته باشد و برای حل یک مسئله علمی به شما مراجعه کند، یا گرفتار یک مشکل اجتماعی باشد و از شما کمک بخواهد. اگر امکان برطرف کردن نیاز او را دارید، او را رد نکنید و اگر امکان کمک ندارید، با «رد حسن» و احترام، او را راهنمایی کنید و بگویید شخص دیگری میتواند مشکل شما را حل کند.
ایشان با بیان اینکه نگاه توحیدی جامعه را زنده میکند، تأکید کردند: این نگاه توحیدی به روابط اجتماعی، جامعه را متمدن میکند؛ انسان باید بداند نیازمندی که به او مراجعه کرده، میتواند فرستاده خدا باشد و باید با احترام با او رفتار کند. حضرت در تعبیر نورانی میفرمایند «المسکین رسولالله»، نیازمند، فرستاده خداست؛ او به سراغ شما آمده است تا نیازش را برطرف کنید.
روزی انسان نزد خدا محفوظ است
معظمله در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مسئله رزق بیان داشتند: خداوند هیچ بندهای را بدون روزی خلق نکرده است؛ بخشی از روزی انسان در اختیار اوست و بخشی نزد خداوند است و آنچه نزد خداست، محکمتر و یقینیتر از چیزی است که در اختیار انسان قرار دارد.
ایشان با اشاره به مضمون آیه شریفه «مَا عِندَکُمْ یَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ» اظهار داشتند: انسان نباید ناامید باشد؛ آن مقدار از روزی که نزد خداست محفوظ است و ذات اقدس الهی آن را قطع نمیکند، باید کمی صبر کرد، این نیز جلوهای از زندگی موحدانه است.
ستمپذیر نباشید
حضرت آیتالله جوادی آملی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت عزت و ایستادگی در برابر ظلم، اظهار داشتند: امیرالمؤمنین علی (ع) میفرماید: «لَا یَمْنَعُ الضَّیْمَ الذَّلِیلُ»؛ ستم را جز ملت فرومایه کسی تحمل نمیکند، عزیز و سربلند باشید و ستمپذیر نباشید.
معظمله ادامه دادند: در بیان نورانی دیگری آمده است: «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ»؛