مجله «فارن افرز» در تحلیلی به بررسی پیشرویهای گسترده حوثیها در یمن، تصرف بندر استراتژیک مُخا و جزیره پریم، افزایش تهدید علیه کشتیرانی و صادرات نفت عربستان در دریای سرخ، و پیوند عمیقتر جنگ یمن با تقابل ایران و آمریکا پرداخته است. این مجله هشدار میدهد که تلاش تهران برای افزایش نفوذ بر دو گلوگاه حیاتی هرمز و بابالمندب میتواند یمن را از یک میدان رقابت منطقهای به صحنهای برای رویارویی قدرتهای بزرگ تبدیل کند و خطر شکلگیری جنگی طولانیتر و گستردهتر در خاورمیانه را افزایش دهد.
حوثیها با بهرهگیری از فرصت ایجاد شده در بحبوحه جنگ علیه ایران، تلاش گستردهای را برای دستیابی به برتری نظامی در یمن و مناطق اطراف آن آغاز کردهاند. این گروه همسو با ایران، موجی از حملات پهپادی و موشکی را علیه عربستان سعودی به راه انداخت که منجر به آتشسوزی در تأسیسات نفتی جنوب این کشور و زخمی شدن بیش از ۷۰ کانون نماز نفر شد.
سپس، پس از چند روز درگیری سنگین در خطوط اصلی نبرد در یمن، حوثیها نیروهای دولتی مورد حمایت عربستان سعودی را در امتداد ساحل دریای سرخ شکست داده و بندر استراتژیک «مُخا» را به تصرف خود درآوردند.
دولت یمن نیز اعلام کرد که حوثیها جزیره «پریم» را در دهانه تنگه بابالمندب، آبراه باریکی که دریای سرخ را به اقیانوس هند متصل میکند، تصرف کردهاند. این تصرف، تغییری عمیق در موازنه قدرت در یمن ایجاد کرده که میتواند پیامدهایی برای سراسر منطقه داشته باشد.
پیش از این هفته، مُخا میزبان بخش مهمی از ائتلاف ضدحوثی بود و به عنوان سدی در برابر پیشروی شورشیان عمل میکرد. حوثیها با این عملیات، وضعیت موجود در امتداد ساحل را برهم زدند، آتشبسی را که از سال ۲۰۲۲ تا حد زیادی پابرجا مانده بود، نقض کردند و زمینه را برای تثبیت هرچه بیشتر کنترل خود بر شمال یمن فراهم آوردند.
این پیروزی، در عین حال، پیروزی ایران نیز محسوب میشود؛ زیرا کنترل حوثیها بر جزیره پریم و بندر مُخا ــکه در فاصله کمتر از ۵۰ مایلی بابالمندب قرار داردــ به این گروه امکان میدهد خود را به بازیگر تعیینکننده در این تنگه تبدیل کند و با سهولت بیشتری کشتیرانی را مورد حمله قرار دهد.
زمانبندی تشدید اقدامات حوثیها، که از ماه ژوئیه با حمله به منافع عربستان آغاز شد، اهمیت ویژهای دارد؛ بهخصوص از آن جهت که در جریان جنگ ایران، دریای سرخ به یکی از مسیرهای جایگزین حیاتی تنگه هرمز برای انتقال نفت عربستان تبدیل شده است.
اگرچه رهبران حوثی اقدامات خود را در چارچوب مسائل داخلی توضیح میدهند، به نظر میرسد همسویی آنها با تهران عمیقتر شده است. حوثیها با حمله به کشتیهای سعودی و خود عربستان سعودی، عملاً جبهه دومی در جنگ ایران گشودهاند؛ اقدامی که دامنه این جنگ را گسترش داده و فشار بیشتری بر بازارهای جهانی انرژی و مالی وارد کرده است.
مقامهای ایرانی گفتهاند دستیابی به توافق با ایالات متحده مستلزم پایان دادن به محاصره یمن است؛ عبارتی که در عمل به معنای آن است که عربستان سعودی همه محدودیتهای عبور و مرور در مناطق تحت کنترل حوثیها، از جمله پایتخت، صنعا، را لغو کند و به حمایت خود از دولت یمن پایان دهد.
در نظم منطقهای در حال تحول، ایران و شرکای آن در تلاشاند با کنترل حیاتیترین گذرگاههای دریایی خاورمیانه، وضعیت موجود جدیدی را تثبیت کنند.
گزینهها برای مقابله با چالش حوثیها از بد به بدتر در حال حرکت است. هرچند احتمالاً خطوط نبرد همچنان تغییر خواهند کرد، چند واقعیت سخت اکنون کاملاً آشکار شده است.
دستیابی به یک راهحل نظامی قاطع برای تهدیدهای حوثیها واقعبینانه نیست. نیروهای دولت یمن، با وجود تمام لفاظیها و مواضع علنی خود، همچنان از درون دچار چنددستگی هستند.
در جریان عملیات این هفته نیز عربستان سعودی، حامی این نیروها، نتوانست پشتیبانی هوایی نزدیک و دیگر کمکهای ضروری را فراهم کند؛ موضوعی که نشان میدهد هماهنگی میان ائتلاف ضدحوثی و ریاض همچنان ضعیف است.
افزون بر این، دستاوردهای حوثیها چشمانداز دستیابی به یک توافق از مسیر مذاکره را نیز تضعیف میکند. اکنون احتمال دارد این گروه شبهنظامی در خواستههای خود حتی حداکثریتر شود و جاهطلبی بیشتری برای اعمال کنترل در سراسر دریای سرخ از خود نشان دهد.
هیچ راهحل سادهای وجود ندارد.
در حال حاضر، اولویت عربستان سعودی، ایالات متحده و متحدان یمنی آنها باید حفاظت از دیگر خطوط اصلی نبرد در برابر پیشروی حوثیها و جلوگیری از تلاش این گروه برای تثبیت کنترل خود بر شمال یمن و بابالمندب باشد.
اما فراتر از این، ائتلاف ضدحوثی باید سرانجام به شکافهایی رسیدگی کند که همچنان آن را از درون متلاشی میکنند و بر سر یک چشمانداز سیاسی معتبر برای حلوفصل مناقشه یمن به توافق برسد.
اگر چنین نکند، خطر واقعیِ شکلگیری آشفتگی بیشتر در جبهه دولت و گسترش تهدید حوثیها در سراسر منطقه وجود خواهد داشت.
از تنگه تا دریا
در حدود پنج ماه نخست پس از آغاز جنگ ایران در اواخر فوریه، حوثیها عمدتاً در حاشیه ماندند. این آرامش نسبی در اواسط ژوئیه پایان یافت؛ زمانی که ایرانیها هیئتی از حوثیها را با هواپیما از تهران به صنعا منتقل کردند و به این ترتیب، کنترل دولت یمن و ائتلاف به رهبری عربستان سعودی بر حریم هوایی یمن را به چالش کشیدند.
عربستان سعودی و دولت یمن برای جلوگیری از فرود این هواپیما، تنها باند فرودگاه صنعا را بمباران کردند. هرچند هواپیما در نهایت در بندر حدیده، که تحت کنترل حوثیهاست، فرود آمد، اقدام عربستان به حوثیها بهانهای داد تا آتشبس سال ۲۰۲۲ را کنار بگذارند.
از همان مقطع بود که این گروه روند تشدید جسورانه اقدامات خود علیه منافع عربستان را آغاز کرد و عملیات تازهاش علیه نیروهای ائتلاف در یمن را به راه انداخت.
کارزار حوثیها آشکارا با هدف بهرهبرداری از آسیبپذیریهای جدید عربستان طراحی شده است.
در شرایطی که ایران تردد در تنگه هرمز را محدود کرده، دریای سرخ به شریان حیاتی صنعت نفت عربستان سعودی تبدیل شده است. اما از زمانی که حوثیها در ماه ژوئیه حملات خود را از سر گرفتند، صادرات نفت عربستان از مسیر بابالمندب ۹۵ درصد کاهش یافته است.